Астанада когнитивті психотерапия

Когнитивті-мінез-құлық психотерапиясы (КМТ) дербес бағыт ретінде пациенттің сыртқы мінез-құлқына ғана ықпал етудің жеткіліксіздігін түсінуден және терапияның тиімділігін арттыру үшін танымдық (когнитивті) саланы өзгерту қажеттігін ұғынудан пайда болды. Бұл бағыт мінез-құлық моделін тікелей өзгерту үшін когнитивті үдерістерге (ойлар, күтулер, ұстанымдар) және мінез-құлық саласына тікелей ықпал етуді мақсат етеді.

КМТ-ны арнайы оқудан өткен психотерапевт дәрігер жүргізуге құқылы. Бұл терапия дүрбелең ұстамаларын, фобияларды және невроздарды емдеудің ең тиімді әдісі болып табылады.

Когнитивті-мінез-құлық психотерапиясы көбіне жеке психотерапия аясында жүргізіледі.

Астанада когнитивті-мінез-құлық психотерапиясына жазылуға болады.

Жазылу нөмірі: 8 (708) 425-25-57

«Схема» — КМТ-ның негізгі ұғымы

Когнитивті-мінез-құлық бағытының негізгі ұғымы — адам қоршаған әлемді сол арқылы қабылдап, түсіндіретін «схема» ұғымы.

Схема — ортаның жеке адамға әсерін алдын ала айқындайтын аралық айнымалы. Басқаша айтқанда, ең алдымен адамның мінез-құлқын оқиғаның өзі емес, схема призмасы арқылы қоршаған нысандар мен құбылыстарға беретін мағыналары, оларға қатысты ұстанымдары мен күтулері анықтайды. Мінез-құлыққа ықпал етудің ең қарапайым әрі тікелей жолы — шындыққа сай келмейтін когницияларға (ойларға, ұстанымдарға, күтулерге) әсер ету. Сондықтан когнитивті-мінез-құлық терапиясының кез келген жүйесіндегі жұмыс клиенттің ойлардың мінез-құлыққа әсері туралы гипотезаны қабылдауын көздейді. Пациентпен жұмысты тек осы гипотезаны қабылдағаннан кейін бастауға болады.

Когнитивті психотерапия психотерапияның дербес бағыты ретінде психоанализ аясында қалыптасты және көбіне санаға классикалық психоанализде берілгеннен (бейсаналық уәжден кейін жүретін эпифеномен рөлінен) гөрі үлкенірек рөлді қайтаруға бағытталған жауап болды. Когнитивті психотерапия «адам өз психологиялық мәселелері мен эмоциялық бұзылыстарын түсіну және шешудің кілтін санадан табады» деген тұжырым ұсынды (А. Бек, 1976). Алғаш пайда болғанда когнитивті психотерапия екі негізгі бағытпен: А. Эллистің рационалды-эмоциялық психотерапиясымен (1962) және А. Бектің когнитивті психотерапиясымен (1976) ұсынылды. Олар бүгінгі күнге дейін когнитивті психотерапияның ең танымал тармақтары болып қала береді.

Когнитивті-мінез-құлық психотерапиясы ойлардың мазмұнына ықпал ету арқылы ең алдымен эмоциялар мен мінез-құлықты өзгертуді мақсат етеді. Мұндай өзгерістердің мүмкіндігі ойлар мен эмоциялар арасындағы байланысқа негізделеді. КМТ тұрғысынан ойлар (сенімдер) эмоциялық жағдай мен мінез-құлықты анықтайтын басты фактор болып табылады.

Адам оқиғаны қалай түсіндірсе, сол жағдайда соған сәйкес эмоцияны сезінеді. Жағымсыз сезімдерімізді сыртқы оқиғалар мен адамдар емес, осы оқиғалар туралы ойларымыз тудырады. Ойларға ықпал ету — эмоцияларымызды, демек мінез-құлқымызды өзгертудің қысқарақ жолы. Бейімсіз когнициялардың (ұстанымдардың, ойлардың, ережелердің) пайда болуы пациенттің өткен өмірімен байланысты: бала кезінде оларды қабылдағанда, ол когнитивті деңгейде сыни талдау жүргізу дағдысына әлі ие болмаған, мінез-құлық деңгейінде оларды теріске шығаруға мүмкіндігі болмаған, өйткені мүмкіндіктері шектеулі болған және оларды жоққа шығаратын жағдайларға тап болмаған немесе әлеуметтік ортасынан белгілі бір қолдау алған. Когнитивті психотерапия психотерапевт пен пациенттің серіктестікке жақын қарым-қатынаста өзара ынтымақтасуын көздейді. Пациент пен психотерапевт ынтымақтастықтың басында-ақ психотерапияның мақсатына (түзетуді қажет ететін негізгі мәселеге), оған жету құралдарына және емдеудің ықтимал ұзақтығына қатысты келісімге келуі тиіс.

Психотерапия сәтті болуы үшін пациент когнитивті психотерапияның эмоциялар мен мінез-құлық ойлауға тәуелді деген негізгі қағидасын қабылдауы керек: «Сезімдер мен мінез-құлықты өзгерткіміз келсе, оларды туғызған идеяларды өзгерту керек». «Бейімсіз когниция» термині орынсыз немесе ауыр эмоция туғызатын, қандай да бір мәселені шешуді қиындататын, бейімсіз мінез-құлыққа әкелетін кез келген ойға қолданылады. Бейімсіз когнициялар, әдетте, «автоматты ойлар» сипатында болады: олар алдын ала пайымдаусыз, рефлекстік түрде пайда болады және пациент үшін әрдайым толық негізделген, күмән келтірілмейтін сенімдер болып көрінеді. Олар еріксіз туындайды, іс-әрекетін бағыттағанымен, оның назарын аудармайды. Когнициялар әртүрлі деңгейде болуы мүмкін.

Олардың ең үстірті — автоматты ойлар деңгейі, ал іргелісі — терең сенімдер. Терең сенімдер — әдетте балалық шақта қалыптасқан сенімдердің іргелі деңгейі. Терең ұстанымдардың қалыптасуына отбасы ішіндегі қарым-қатынас ерекшеліктері айтарлықтай әсер етеді. Терең сенімдерді түзету қиын.

Аралық сенімдер терең және үстірт сенімдердің арасында орналасады. Олар терең сенімдердің негізінде қалыптасады. Көбіне ережелер, жорамалдар, өмірлік қағидалар түрінде тұжырымдалады. Автоматты ойлар — анағұрлым айқын ой ағынымен қатар жүретін ойлау ағыны. Автоматты ойлар неғұрлым айқын әрі анық ойлау ағынымен қатар өмір сүреді, өздігінен пайда болады және рефлексияға (ойлануға, пайымдауға) негізделмейді. Адамдар ойлардың өзінен гөрі белгілі бір автоматты ойлармен байланысты эмоцияларды көбірек сезінеді. Маңызды ойлар мазмұнына қарай нақты эмоциялар тудырады. Олар көбіне қысқа әрі өткінші болады және сөздік және/немесе бейнелік нысанда көрінуі мүмкін.

Адамдар әдетте автоматты ойларын ой елегінен өткізбей немесе байыппен бағаламай, ақиқат ретінде қабылдайды. Автоматты ойларды анықтау мен бағалау, сондай-ақ оларға ұтымды (бейімделген) жауап беру пациенттің хал-жағдайын жақсартуға ықпал етеді. Автоматты ойлар аралық және терең сенімдердің ықпалымен қалыптасады. Автоматты ойлар өте көп болуы мүмкін; деңгей неғұрлым терең болса, ұстанымдар соғұрлым аз болады.

Барлық ұстанымды пирамида түрінде елестетуге болады: оның негізі — автоматты ойлар, ал шыңы — терең ұстанымдар.

Когнитивті карта — эмоциялық және/немесе мінез-құлық саласындағы мәселелерге әкелетін әртүрлі деңгейдегі ұстанымдар арасындағы өзара байланыстың графикалық көрінісі.

Тиісінше, жұмысты автоматты ойлардан бастап терең ұстанымдарға дейін әртүрлі деңгейде жүргізуге болады. Бұл психотерапияның мақсаттарына, міндеттеріне және оны өткізу жағдайларына байланысты. Бастапқы кезеңде автоматты ойлар деңгейімен жұмыс істеу жеңілірек, кейде аралық сенімдер деңгейіне ауысуға болады.

Когнитивті-мінез-құлық психотерапиясында жиі қолданылатын жұмыс нысаны — 3 бағанды және 4 бағанды кестелер. Төменде төрт бағанды кесте келтірілген («мінез-құлық» бағанын қоспауға болады).

Әдетте пациенттер мұндай кестелерді күн сайын, күніне екі-үш жағдай үшін толтырады. Қалыпты жағдайда бұған 10-15 минуттан артық уақыт кетпеуі тиіс.

Когнитивті-мінез-құлық психотерапиясының моделінде дәрігер мен пациенттің қарым-қатынасы серіктестік ұстанымға жақын және шет тілін үйреніп жүрген оқушы мен репетитордың немесе жаттықтырушы мен спортшының қарым-қатынасына ұқсайды. Пациент тек психотерапиялық сеанстар кезіндегі жұмысқа ғана үміт артса, бұл келешексіз: ол емдеуде жақсы нәтижеге жете алмайды. Мұндай жағдайда дәрігер пациенттен терапия үдерісін қалай елестететінін, өзгерістер ненің нәтижесінде болатынын нақтылайды. Осылайша, ол адамды шынайы жағдаймен беттестіреді.

Баламалы бағалауды қолдану арқылы адам өзінің ойлау «репертуарын» кеңейтеді, бұл икемсіз, тиімсіз ойлармен күресуге мүмкіндік береді. Жағдайды бағалаудың бүкіл репертуарынан ол мәнмәтінге ең сай келетіндерін қолдануды үйренеді. Бұл эмоцияларға (жағымсыз эмоциялар тезірек еңсеріледі) және мінез-құлыққа оң әсер етеді.

Астанада когнитивті психотерапия қанша тұрады?

Астанада когнитивті психотерапия сеансының ең төмен құны — 30 000 тг.

Астанада психотерапевттің когнитивті-мінез-құлық психотерапиясына 8 (708) 425-25-57 нөмірі бойынша жазыла аласыз.