«Ваннаға арналған тұздар» деген не?
«Ваннаға арналған тұздар» деп синтетикалық катинондар тобына жататын жаңа психобелсенді заттар топтарын жиі атайды (дофамин рецепторларына әсер етуіне байланысты). Оларға мефедрон, метедрон, метилон, МДПВ және т.б. жатады. Бұл есірткілер «дизайнерлік» топқа жатады, яғни есірткілік әсерін өзгерту және заңдық жауапкершіліктен жалтару үшін олардың химиялық формуласы үнемі өзгертіледі.
Табиғатта жапырақтарында амфетаминге ұқсас әсері бар зат болатын Кат (Catha edulis) өсімдігі бар. Йеменнің байырғы халқы қолданған жапырақтар шайналғанда және кейін ауыз қуысында сіңгенде айқын сергітетін және есірткілік әсер көрсеткен. Оларды пайдалану бүгінге дейін, әсіресе ерлер арасында кең таралған.
«Ваннаға арналған тұздар» атауының пайда болуы туралы бірнеше нұсқа бар. Негізгі нұсқа бойынша, синтетикалық катинондар ванна қабылдауға пайдаланылатын заттарға айқын ұқсастығына байланысты осылай аталған. Бұл термин мемлекетаралық тасымалдауда тауарды таңбалауда қолданылған. Қалай болғанда да, бұл атау толық орнығып, жалпы қолданысқа енген.
«Ваннаға арналған тұздар» есірткісі қалай көрінеді?
«Ваннаға арналған тұздар» жиектері тегіс емес шағын кристалдарға ұқсайды. Кристалдар ақ, сұрғылт, көгілдір немесе жасыл түсті болуы мүмкін. Олар ұнтақ күйіне дейін ұсақталуы да мүмкін.
«Ваннаға арналған тұздарды» қалай қолданады?
Тұздар көбіне мұрын арқылы деммен тарту, яғни интраназалдық жолмен қолданылады. Бірақ есірткіні ауыз арқылы, көктамыр ішіне және ректалдық (тік ішек арқылы) енгізу жолдары да кездеседі.
«Ваннаға арналған тұздар» ағзаға қалай әсер етеді?
Синтетикалық катинондарды қолданудың әсері оларды қабылдағанда дофамин нейротрансмиттері концентрациясының күрт артуына байланысты. Күш пен қуаттың күрт тасуымен бірге айқын «бақыт сезімі» адамдармен қарым-қатынас жасауға қатты қажеттілікпен және айқын жыныстық қозумен қатар жүреді.
Тұздарды қолданудан күтілетін әсерлермен қатар пациенттерде соматовегетативтік реакциялар (артериялық қысымның көтерілуі, жүрек тұсының және кеуденің ауыруы), психиатриялық белгілер (паранойя, галлюцинациялар және паникалық шабуылдар) байқалады.
Психикалық көріністер пациенттер мефедронды бірнеше күн бойы қолданатын «марафондар» кезінде барынша айқын болады.
Кей жағдайда тұздардың артық дозалануы аясында сусыздану белгілерімен, қаңқа бұлшықеттерінің құрысуымен және бүйрек жеткіліксіздігімен жүретін делирий, серотониндік синдром мен қаңқа бұлшықеттерінің ыдырауы дамуы мүмкін.
Мефедрон қолдану психикалық тәуелділіктің тез қалыптасуымен сипатталады. Бұл ретте есірткі қолданатындардың барлығы дерлік қолдануға тәуелді екенін үзілді-кесілді жоққа шығарып, тиісінше емделу қажеттігін көрмейді.
Адамның мінез-құлқындағы оғаштықтарға қарап, қандай жағдайда оның мефедронмен уланған күйде екенін күдіктенуге болады?
Тест-жолақтар көмегімен зәрден «ваннаға арналған тұздарды» анықтауға бола ма?
Белгілі скринингтік тестілер (тест-жолақтар және басқалар) көмегімен диагностика жасау көбіне қиын. Бұл үшін тар бейінді арнайы тест-жүйелер қажет. Қанда есірткіні заттың өзін емес, оған қарсы антиденелерді («ағзаның затпен жанасу іздерін») анықтау арқылы табуға болады. Бұл талдау дианарк деп аталады.
«Ваннаға арналған тұздарды қолданатын» есірткіге тәуелді адам қалай көрінеді?
Тәжірибелі нарколог дәрігер есірткілік масаюдың клиникалық көрінісіне сүйеніп диагноз қоя алады.
Ең алдымен пациентте мына белгілердің бар-жоғына назар аударылады:
- шайнау бұлшықеттерінің түйілуімен қатар жүретін тіс қайрау немесе бруксизм;
- шамадан тыс терлеу («мефедрондық тер») және қарашықтардың айқын кеңеюі;
- мұрын мен көмейдің шырышты қабығының созылмалы күйігіне байланысты созылмалы тұмау және мұрыннан жиі қан кету.
Тұзға тәуелді адамға мына белгілер де тән:
- Бет бұлшықеттерінің құрысып жиырылуы, бұл бет-аузын тыржитып тұрғандай әсер береді;
- Әңгімелесу кезінде шамадан тыс белсенді ымдау;
- Жалпы психикалық тежелудің жойылуы;
- Өзіне сыни көзқарас пен ұялудың айқын төмендеуі және эмоциялық екпіндерді тежей алмау.
- Белсенділіктің мезгіл-мезгіл «өздігінен» артуы: пациенттер күштің тасуын сезіп, белсенді болады, бірнеше тәулік ұйықтамауы мүмкін. Содан кейін ағзаның титықтауынан кері әсер байқалады: пациент мазасыз, үстірт ұйқыға «кетеді».
Мұндай белгілер болса, біздің ойымызша, жалғыз дұрыс шешім — психиатр-нарколог дәрігерге мүмкіндігінше тез жүгіну. Өйткені тәуелділіктің бұл түрі стационарлық емдеуді, мұқият бақылауды және оңалтуды қажет етеді.
Нарколог дәрігердің кеңесіне жазылу: 8 (708) 425-25-57
WhatsApp
Telegram