Астанада жыныстық құмарлық бұзылыстарын емдеу

«Жыныстық құмарлықтың бұзылысы» дегеніміз не?

Жыныстық құмарлықтың бұзылысы (сексуалдық дисфункция) – адамның немесе серіктестердің жыныстық салада бастан кешіретін қиындықтары, соның ішінде:

• ләззат алу;
• жыныстық қалау;
• жыныстық қалаулардың бағыты;
• қозу;
• оргазм.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сексуалдық дисфункция ұғымына барынша нақты әрі ауқымды анықтама берген:

«адамның жыныстық қатынасқа өзі қалағандай қатыса алмауы».

DSM-5 диагностикалық өлшемдеріне сәйкес, бұл бұзылыс диагнозы «адам кемінде алты ай бойы тұлғааралық қатынастарда қатты күйзеліс пен шиеленіс сезінген жағдайда (есірткіден немесе дәрілерден туындаған сексуалдық дисфункциядан басқа)» қойылуы мүмкін.

Сексуалдық бұзылыс физикалық сексуалдық дисфункцияға ғана емес, жыныстық қалаулардың бұзылыстарына (парафилияларға) да қатысты болуы мүмкін екенін түсіну қажет.

Жыныстық құмарлық бұзылыстарының жіктелуі

Медициналық көмекке жүгінгенде «жыныстық құмарлықтың бұзылысы» диагнозын қою үшін егжей-тегжейлі жыныстық анамнез жинау, жалпы денсаулық жағдайын және басқа жыныстық мәселелерді бағалау қажет. Олар көңіл күй бұзылыстары, тамақтану бұзылыстары, үрейлі бұзылыстар және шизофрения сияқты басқа психиатриялық бұзылыстармен тығыз байланысты.

Сексуалдық дисфункцияны төрт санатқа бөлуге болады:

• жыныстық құмарлық бұзылыстары;
• қозу бұзылыстары;
• оргазм бұзылыстары;
• ауырсыну бұзылыстары.

Гендерлік айырмашылықтарды ескере отырып, жыныстық құмарлық бұзылыстарымен негізінен гинекологтар немесе андрологтар айналысады.

Жыныстық құмарлық бұзылыстары белгілі бір уақыт бойы жыныстық белсенділіктің немесе жыныстық қиялдардың күрт төмендеуімен не толық болмауымен сипатталады. Бұл жағдай қалыпты жыныстық қызмет кезеңінен кейін де, жыныстық қалаудың бұрыннан болмауы немесе әлсіз болуы аясында да туындауы мүмкін.

Әдетте, бұзылыстың пайда болу себептері әйелдерде қалыпты эстроген түзілуінің немесе ерлерде де, әйелдерде де тестостерон түзілуінің төмендеуіне байланысты болуы мүмкін. Басқа себептерге қартаю, шаршау, жүктілік, дәрі қабылдау (мысалы, СИОЗС) немесе депрессия мен мазасыздық сияқты психикалық бұзылыстар жатады.

Жыныстық қозу бұзылыстары көбіне өз серіктесімен жыныстық қатынастан жалтару немесе жиіркену түрінде көрінеді. Ерлерде эрекцияға қол жеткізу немесе оны сақтау қабілетінің ішінара не толық болмауы, не жыныстық қозудың және жыныстық белсенділіктен ләззаттың болмауы байқалуы мүмкін.

Бұл мәселелер қан ағымының төмендеуі немесе қынаптық майланудың жеткіліксіздігі сияқты қарапайым физиологиялық себептерге де байланысты болуы мүмкін. Созылмалы аурулар мен серіктестер арасындағы қарым-қатынас та дисфункцияның туындауына ықпал етуі мүмкін.

Жыныстық құмарлық бұзылыстарының түрлері

Эректильді дисфункция жыныс мүшесінің эрекциясына қол жеткізе алмаумен немесе оны сақтай алмаумен сипатталады. Бұл бұзылыстар жыныс мүшесінің анатомиялық құрылымдарының зақымдануынан, психологиялық мәселелерден, медициналық аурулардан және психобелсенді заттарды қолданудан туындауы мүмкін.

Оргазм бұзылыстарының да физикалық, психологиялық немесе фармакологиялық себептері болуы мүмкін. Оргазм бұзылысының жиі себептерінің бірі – СИОЗС антидепрессанттары, өйткені фармакологиялық әсеріне байланысты олар оргазмның жойылуына немесе кешігуіне ықпал етуі мүмкін.

Ерте эякуляция – эякуляцияның серіктес оргазмға жеткенге дейін немесе жыныстық қатынаста екі жаққа да қанағаттанарлық уақыт өткенге дейін болуы (жыныс мүшесі енгізілгеннен кейін кемінде екі минут). Тиісті диагноз қою үшін: ерте эякуляцияның созылмалы тарихы, эякуляцияны нашар бақылау болуы және бұл мәселе пациентте, серіктесте немесе екеуінде де қанағаттанбау мен алаңдау сезімін тудыруы қажет.

Оргазмнан кейінгі бұзылыстар

Оргазмнан кейінгі бұзылыстар оргазмнан немесе эякуляциядан көп ұзамай белгілер тудырады. Посткоиталдық тристесс (PCT) – жыныстық қатынастан кейін екі сағатқа дейін созылатын меланхолия мен мазасыздық сезімі. Жыныстық бас ауыруы мастурбацияны, қозуды немесе оргазмды қоса алғанда жыныстық белсенділік кезінде бас сүйек пен мойын аймағында пайда болады.

Жыныстық ауырсыну бұзылыстары

Әйелдердегі жыныстық ауырсыну бұзылыстарына диспареуния (ауырсындыратын жыныстық қатынас) және вагинизм (жыныстық қатынасқа кедергі келтіретін қынап қабырғасы бұлшықеттерінің еріксіз түйілуі) жатады.

Жыныстық қатынастың ауырсынуына жеткіліксіз қозу немесе ынталандыру, сондай-ақ менопауза, жүктілік немесе емшек емізуден туындаған гормондық өзгерістер себеп болуы мүмкін. Контрацепциялық кремдер мен көбіктерден болған тітіркену, жыныстық қатынасқа байланысты қорқыныш пен үрей де құрғақтық тудыруы мүмкін.

Бүгінге дейін вагинизмнің пайда болу себептері толық түсінікті емес, алайда бұл жағдай бұрын бастан кешірілген жыныстық жарақаттарға байланысты болуы мүмкін.

Ерлерде Пейрони ауруы сияқты жыныс мүшесінің құрылымдық ауытқулары жыныстық қатынасты қиындатуы және/немесе ауырсындыруы мүмкін.

Ғылыми әдебиетте ерлерде туындауы мүмкін ерекше күй – приапизм де жиі аталады: онда эрекция бірнеше сағат сақталып, жыныстық ынталандырусыз пайда болады. Бұл жағдай қан жыныс мүшесінде іркіліп, ағып кете алмағанда дамиды. Уақытында емделмесе, ол елеулі тыртықтануға және эректильді функцияның тұрақты жоғалуына әкелуі мүмкін. Бұл бұзылыс көбіне жас ерлер мен балаларда кездеседі.

Жыныстық құмарлық бұзылыстарын емдеу

Тиімді емді таңдау үшін ең алдымен пациентте себептің қай компоненті: патофизиологиялық па, әлде психологиялық па – басым екенін түсіну қажет. Тек физиологиялық бұзылыстарды көрсететін деректер болса, дәрі-дәрмектік немесе тіпті хирургиялық ем қажет. Ал мәселенің негізінде психологиялық күй жатса, психологтың немесе психотерапевттің жұмысы қажет.

Бұрын жыныстық құмарлық бұзылыстарын емдеу ең алдымен адамның психологиялық мәселелерін шешуге байланысты деп саналған. Алайда қазір көптеген жағдайда бұл белгілердің пайда болуы бұрыннан бар аурулар аясындағы қандай да бір объективті себептерге және т.б. байланысты екені түсінікті.

Қалай болғанда да, емдеуде оң нәтижеге жету үшін бұл бұзылыстарды емдеуде кешенді тәсіл қажет екенін түсіну керек. Онда дифференциалдық диагностика, мұқият таңдалған емдеу сызбасы және психотерапияны міндетті қолдану алдыңғы орында тұрады. Бұл жағдайда ең лайық әдістердің бірі когнитивтік-мінез-құлықтық терапия және денеге бағытталған терапия болады.