Астанада жедел және созылмалы психозды емдеу

Жедел немесе созылмалы психоз

Жедел психоз («жан күйінің бұзылысы») — сана нақты жағдайға айқын қайшы келетін, қоршаған әлемді бұрмалап қабылдау. Психоздар жедел немесе созылмалы болады.

Жедел психоздың себептері

Жедел психоздың әртүрлі себептері көп:

• ауыр психикалық аурулар (шизофрения немесе биполярлық аффективті бұзылыс);
• ұйқының ұзақ бұзылуы: мүлде болмауы (депривация) немесе ауыр ұйқысыздық;
• кейбір ауыр соматикалық аурулар («соматогендік психоз»), мысалы, пневмония кезінде;
• дәрілік немесе есірткі заттарының артық дозасы.

Психиатрлар реактивті психоздың екі жеке түрін ажыратады:

• босанғаннан кейінгі психоз — босанудан кейін туындауы мүмкін және көптеген бейімдеуші фактормен байланысты (мысалы, ананың немесе оның ата-анасының психикалық ауруы);
• психогендік психоз — жақын адамның кенеттен қайтыс болуы сияқты күшті күйзелісті жағдайға патологиялық реакция.

Психоздар пайда болу себебіне қарай да бөлінеді:

• бастапқы — алдында басқа психикалық патологиялар болмаған дербес ауру;
• екіншілік — өзге себептерден туындап, басқа аурудың синдромы іспетті болады.

Созылмалы психоздар психиатриялық аурулардың үлкен тобын құрайды. Оған шизофрения, индукцияланған психикалық бұзылыс, шизопатиялық бұзылыс, созылмалы сандырақтық бұзылыс және бірқатар басқа органикалық емес психоздар кіреді.

Психоздың белгілері

Психоздар кезінде адамның психикалық қызметінің негізгі салаларында бұзылыстар байқалады, атап айтқанда:

• Қабылдаудың бұзылуы: галлюцинациялардың болуы немесе шын мәнінде жоқ нәрсені көру, есту не сезу түрінде көрінеді;
• Субъективті сипаттағы сандырақ (қате, жалған, қисынсыз пайымдар) түріндегі ойлау бұзылыстары;
• Агрессиямен және ашушаңдықпен бірге қозу дәрежесіне дейін жететін белсенділіктің артуы түріндегі эмоция бұзылыстары. Кейбір жағдайларда эмоция бұзылыстары, керісінше, болып жатқанға толық немқұрайлылықпен және айналадан алшақтаумен қатар жүруі мүмкін;
• Мінез-құлық бұзылыстары әлеуметтік рөлдер мен жағдайдың мәнмәтінін ескеру қабілетінің жоғалуымен сипатталады, сондай-ақ басқа адамдарды түсіну қабілеті жоғалады. Психоз күйіндегі адам бір қимылды біркелкі не стереотипті қайталай беруі немесе ерекше рәсімдер орындауы мүмкін.
• Психозға тән ең айқын белгілердің бірі — пациенттің өз мінез-құлқына сыни көзқарасын толық жоғалтуы; бұл психоздардың аурудан туындайтынын растайды.

Жедел психозды қалай емдейді

Психоздардың патогенезінде мидың дофаминдік нейромедиация жүйесінің жұмысы бұзылады, сондықтан емдеу оны қалпына келтіруге ықпал ететін препараттарды, атап айтқанда антипсихотиктерді (нейролептиктерді) қамтиды. Бұл препараттар қатаң фармацевтикалық бақылаумен тағайындалады және еркін сатылмайды.

Нейролептиктердің жанама әсерлері болуы мүмкін болғандықтан, олармен бірге түзетуші дәрілер де (орталық әсер ететін антихолинергиялық препараттар) тағайындалады.

Психофармакотерапияны уақтылы әрі дұрыс қолданғанда жедел психоздарды емдеу жеткілікті табысты болып, қалдық белгілерсіз толық сауығуға әкелуі мүмкін.

Созылмалы психоздар кезінде терапия айтарлықтай ұзақ болуы тиіс. Бұл ретте мұндай симптомдар толық болмаған кезеңдер (ремиссия фазасы) де, жағдайдың қайталану кезеңдері де болуы мүмкін. Болжамның негізгі факторы — тағайындалған емнің дұрыстығы мен уақтылылығы, сондай-ақ дәрілік емдеуді психотерапиямен үйлестіру.

Біздің ойымызша, психоздарды емдеу стационар жағдайында жүргізіліп, одан кейін психиатр дәрігердің бақылауы және амбулаториялық емге ауыстыру жалғасуы тиіс. Бұл ретте аурудың болжамы мен ағымына шешуші әсер ететін жайттардың бірі — ықтимал асқынулар мен қарсы көрсетілімдерді ескере отырып, антипсихотикалық әсері бар тиісті препараттарды әр пациентке жеке мұқият таңдау қажеттілігі.