Астанадағы топтық психотерапия

«Топтық психотерапия» дегеніміз не

Топтық психотерапия – психотерапияның бір немесе бірнеше психотерапевт шағын санды пациенттерді бір топ құрамында емдейтін түрі. Бұл термин топтық форматта жүргізілетін кез келген психотерапия түріне, соның ішінде арт-терапияға, когнитивтік-мінез-құлықтық терапияға немесе тұлғааралық терапияға орынды қолданылуы мүмкін. Бірақ әдетте ол психодинамикалық топтық терапияға қатысты айтылады: мұнда топ ішіндегі тұлғааралық қатынастарды дамыту, зерттеу және зерделеу арқылы әр қатысушыны өзгерту тетігі ретінде топтық контекст пен топтық үдеріс тікелей қолданылады. Басқаша айтқанда, топ – шағын қоғамның моделі.

Топтық психотерапия – мінез-құлықтық, эмоциялық, тұлғалық және тұлғааралық мәселелерді шешу әдісі, өзін-өзі жетілдіру құралы. Оның емдік әсері шағын психотерапиялық топтағы адамдардың өзара әрекеті мен өзара ықпалына негізделген.

Қайсысы тиімдірек – жеке ме, әлде топтық психотерапия ма?

Қазіргі әлемде адамдар психологтан көмек алуға жиі жүгінеді және қарым-қатынастың жеке форматын қалайды, өйткені жеке әңгімелер қауіпсіздеу, жайлырақ әрі құпиярақ көрінеді. Алайда топпен жұмыс істеу әлдеқайда жылдам әрі үлкен нәтижеге жетуге мүмкіндік беретін жағдайлар болады. Топтық психотерапия невроздар, алкоголизм мен нашақорлық, психосоматикалық және созылмалы соматикалық аурулар, психоздар және т.б. әртүрлі ауруларды кешенді емдеу жүйесінде қолданылады.

Топтық терапияға да, жеке терапияға да медициналық көрсетілімдер бар. Негізінде бұл – өз «артықшылықтары» мен «кемшіліктері» бар екі бөлек әдіс. Әдістердің тиімділігін салыстыру онша дұрыс емес. Бұл инъекция жақсы ма, әлде таблетка ма деп дауласқанмен бірдей.

Топтық психотерапияның мақсаттары

Психотерапияның басты міндеті – тұлғаның ішкі және сыртқы үйлесіміне қол жеткізу.

Топтық психотерапияның мақсаттары пациенттің мәселелерін, оның тұлғаішілік және тұлғааралық жанжалдарын ашу, талдау, ұғыну және өңдеу, сондай-ақ тұлғааралық өзара әрекетті талдау мен қолдану негізінде барабар емес қатынастарды, эмоциялық және мінез-құлық стереотиптерін, ұстанымдарды түзету болып табылады.

Топтық психотерапияның негізгі құралы – қатысушыға тұлғааралық өзара әрекет пен топтық динамика арқылы өз мәселелерін түсінуге және түзетуге мүмкіндік беретін топ. Мұндай топтар психикалық бұзылыстарды түзету үшін ғана емес, қатысушылардың өзі туралы көбірек білуі, өзін жақсырақ түсінуді үйренуі, неге ұмтылатынын, қандай мақсаттарға жеткісі келетінін, ол үшін қай бағытты таңдап, қандай әдістерді қолданатынын түсінуі үшін де құрылуы мүмкін.

Топтық психотерапия қалай жүргізіледі

Терапиялық үдерісті үйлестіруші – маман, психотерапевт басқарады. Оның міндеті – бір-бірін танымайтын, темпераменті, ашықтық/тұйықтық дәрежесі әртүрлі адамдар еркін босаңсып, өзін жайлы сезініп, қорқыныштарымен, күмәндерімен, мәселелерімен және ұстанымдарымен бөлісе алатындай топтық жұмыс ұйымдастыру.

Психотерапевтпен өзара әрекеттің әсері әр қатысушының және тұтас топтың ықпалы есебінен едәуір күшейеді. Осындай ынтымақтастықта топтың әр мүшесі ашылады: оның бейімділіктері, ерекшеліктері, мәселелері, басымдықтары айқындалады. Оның өзі өзіне сырттай қарап, түрлі көзқарастарды көріп-естуге, тәжірибесімен бөлісуге және басқалардың ұқсас немесе мүлде басқа жағдайларды қалай бастан кешіретінін білуге мүмкіндік алады.

Психотерапиялық топтар бірнеше өлшем бойынша жіктеледі:

1. Қатысушылардың көздеген мақсатына қарай – бұзылыстарды емдеу, өзін-өзі жетілдіру немесе жеке мәселелерді шешу:

   • тұлғалық жетілу топтары немесе тақырыптық оқыту топтары;

   • кеңес беру немесе мәселелерді шешу топтары;

   • терапиялық немесе клиникалық психотерапиялық топтар;

2. Қойылған мақсаттарды іске асыру әдісіне сәйкес: өзіне-өзі көмек көрсету; қолдау; психологиялық тренинг топтары;

3. Теориялық негізіне сәйкес: психоаналитикалық; экзистенциалдық; психодрама топтары; гештальт топтары; мінез-құлықтық терапия топтары; ұтымды-эмоциялық терапия топтары және т.б.;

4. Қатысушылар саны бойынша: шағын (5-6 адам); оңтайлы (8-12 адам); үлкен (30 адамға дейін);

5. Топ құрамына сәйкес:

   • біртекті, топ мүшелері арасында түбегейлі айырмашылықтар жоқ;

   • әртекті, мәселелері, қызығушылықтары, көзқарастары, сондай-ақ жынысы мен жасы әртүрлі;

6. Топ жұмысы мен құрамына қарай: ашық (құрамы өзгеруі мүмкін); жабық (топ құрамы бүкіл курс бойы өзгермейді).

Психотерапиялық топтың даму кезеңдері

Бірінші кезең – өз мәселелеріне алаңдаған әр қатысушының эмоциялық ширығуының жоғары деңгейі және жағдайдың белгісіздігінен топтық шиеленістің артуы. Бұл жұмыс кезеңінде психотерапевт енжар, топ қатысушылары өздерін ешбір түрде көрсетпейді және емдеудің дереу нәтижесіне қатысты үміттері орындалмайды.

Екінші кезең – жағымсыз эмоциялар, тітіркену, көбіне терапевттің енжарлығы мен күтілген нәтижелердің болмауына ашулану пайда болып, күшейеді. Қатысушылар белсенді әрекет етіп, сезімдерін ашық білдіре, жағдайды талқылап, түрлі ұсыныстар айта бастайды.

Үшінші кезең – топ құрылымданып, көшбасшылар, мамандар, жалғыздар, агрессорлар және т.б. бөлінеді. Топтық қатынастар мен өзара ықпалдар қалыптасып, тұрақтанады, топ бір-біріне көмектесу деген ортақ мақсатпен ұжымға бірігеді.

Төртінші кезең – топ белсенді, үйлесімді жұмыс істейді, оның мүшелері әрқайсысының алдында тұрған психотерапиялық міндеттерді шешуде бір-бірін қолдайды.

Топтық психотерапия әдістері

Топтық психотерапияның негізгі әдістері:

• топтық пікірталас;
• психодрама;
• психогимнастика;
• проективтік сурет салу және музыка терапиясы.

Бұл әдістер шартты түрде негізгі және қосалқы, вербалды және вербалды емес болып бөлінеді.

Топтық психотерапияның негізгі әдісі – топтық пікірталас, оған әдетте жалпы уақыттың шамамен 70%-ы бөлінеді; қосалқы әдістер – психодрама, психогимнастика, проективтік сурет салу және музыка терапиясы.

Вербалды әдістерге топтық пікірталас пен психодрама, вербалды емес әдістерге психогимнастика, проективтік сурет салу және музыка терапиясы жатады.

Топтық пікірталас – психотерапияның негізгі әдісі, оның нысаны топтың жеке мүшесінің өмірбаянын, нақты тақырыпты және ұжымдағы тұлғааралық өзара әрекетті талқылау болып саналады.

Топтық пікірталаста талқылаудың үш негізгі түрі анықталған:

• өмірбаяндық,
• тақырыптық;
• интерактивті.

Интерактивті бағыт топтағы тұлғааралық өзара әрекеттің ерекшеліктерін және топтық үдеріс барысында туындайтын жағдайларды талдауға бағытталған. Өмірбаяндық бағыт – топ қатысушысының өмір тарихын, өмірбаянындағы жекелеген кезеңдер мен оқиғаларды, мәселелерін, жанжалдарын, қарым-қатынастарын, ұстанымдары мен бүкіл өміріндегі мінез-құлық ерекшеліктерін талқылау. Тақырыптық бағыт топтың назарын топ мүшелерінің көпшілігін толғандыратын мәселелерге аударады.

Психодрама қатысушының маңызды мәселелеріне байланысты сезімдерін еркін білдіруге қажетті жағдайлар жасалатын рөлдік ойын түріндегі топтық психотерапия әдісі ретінде қарастырылады. Жағдайларды ойнау барысында еркіндік, креативтілік және қатысушылар арасында шынайы эмоциялық байланыс пайда болып, шығармашылық белсенділіктің дамуына және кенет түсінуге ықпал етеді. Мұның бәрі өз мәселелері мен жанжалдарын шығармашылық тұрғыдан қайта пайымдауға, өзін тереңірек әрі барабар түсінуге, мінез-құлықтың сындарсыз стереотиптері мен эмоциялық жауап тәсілдерін жеңуге, жаңа, барабар мінез-құлық пен эмоциялық жауаптың жаңа тәсілдерін қалыптастыруға қолайлы негіз жасайды.

Психодрамалық емшаралар гуманистік психотерапияда, гештальт-терапияда, тренинг әдістерінде кеңінен қолданылады. Топтық психотерапияда психодраманы басқа әдістермен: топтық талқылаумен, психогимнастикамен және т.б. үйлестіріп тиімдірек қолдануға болады.

Психогимнастика қозғалыс экспрессиясын қолдануға негізделген топтық психотерапияның вербалды емес әдістеріне жатады. Бұл әдіс күйзелістерді, эмоциялық күйлерді, мәселелерді қимыл, мимика, пантомима арқылы білдіруді көздейді және пациенттерге сөзсіз өзін білдіруге және қарым-қатынас жасауға мүмкіндік береді. Психогимнастика тақырыптарын психотерапевт те, топ мүшелері де ұсына алады. Олардың мазмұны шектелмейді және жеке қатысушының мәселелеріне де, барлық топ мүшелерінің және тұтас топтың мәселелеріне бір мезгілде де бағытталуы мүмкін, яғни топтағы тұлғааралық өзара әрекетке қатысты болады.

Проективтік сурет салудың негізгі мақсаты – жеке қатысушылардың немесе жалпы топтың мәселелері туралы қосымша ақпарат алу. Психодрама мен психогимнастика сияқты, проективтік сурет салу да пациенттердің жеткізуге қиын мәселелері мен сезімдерін анықтауға және түсінуге көмектеседі. Проективтік сурет салу сабағы әдетте берілген тақырыпта қағазға түрлі түсті қарындаштармен, бормен, бояумен сурет салуды қамтиды. Проективтік суреттің сапалы болуы міндетті емес. Тақырыптар өте алуан түрлі болып, топ мүшелерінің жеке мәселелеріне де, ортақ топтық мәселелерге де қатысты болуы мүмкін. Сурет салу әдетте 30 минутқа созылады, содан кейін әр қатысушының суреттері талқыланады.

Музыка терапиясы – музыканы емдік құрал ретінде пайдаланатын психотерапиялық әдіс. Музыканың емдік әсері төрт қырынан көрінеді:

• вербалды психотерапия кезінде эмоциялық белсендіру;
• тұлғааралық қарым-қатынас дағдыларын, коммуникациялық функциялар мен қабілеттерді дамыту;
• психофизиологиялық үдерістерге реттеуші әсер ету;
• эстетикалық қажеттіліктерді дамыту.

Музыка терапиясының емдік әсерінің тетіктері – эмоциялық күйді реттеу, өз сезімдерін ұғынуды жеңілдету, эмоциялық қабылдамау, әлеуметтік белсенділікті арттыру, эмоцияны білдірудің жаңа құралдарын меңгеру, жаңа қатынастар мен ұстанымдардың қалыптасуын жеңілдету.

Астанада топтық психотерапия қанша тұрады

Назар аударыңыз! Астанада топтық психотерапия құны топ қатысушыларының санына байланысты. Бағаны Менталдық денсаулық клиникасының байланыс орталығынан нақтылаңыз.

Байланыс нөмірі: 8 (708) 425-25-57

Астанада Менталдық денсаулық клиникасында психотерапия құны – 20000 тг бастап.