Астанада құмар ойындарға тәуелділікті (лудоманияны) емдеу

Құмар ойындарға тәуелділік (лудомания, құмар ойындарға патологиялық тәуелділік, гэмблинг) — жеке, отбасылық және әлеуметтік өмірге елеулі жағымсыз салдар әкелетін, айтарлықтай кең таралған бұзылыс. Егер одан да құнды нәрсені алу үмітімен қандай да бір құнды нәрседен айырылу қаупі болса, ойын құмар ойын болып саналады. Көп жағдайда құмар ойындар ақша жоғалту және ұту қаупімен байланысты; олардың кең таралған түрлеріне лотереялар, карта ойындары, ат жарысына бәс тігу, спорттық ойындарға бәс тігу, ойын автоматтары жатады. Интернеттегі құмар ойындар — кеңінен таралған жаңа құбылыс.

Лудомания өмірге жағымсыз әсер етсе де, ойнауды жалғастыруға деген бақыланбайтын құштарлықпен сипатталады. Құмар ойын ойнап көретін адамдардың көпшілігі әдетте ұтылғаннан кейін тоқтайды немесе жоғалтуға дайын сомасына шек қояды. Алайда лудоманиясы бар адамдар ақшасын қайтару үшін ойнауды жалғастыруға мәжбүр болады және уақыт өте бұл мінез-құлық барған сайын күйретуші сипат алады. Кейбір адамдар ұтылған ақшасын қайтару үшін ұрлыққа немесе алаяқтыққа баруы мүмкін, содан кейін ұтылғанын қайтарып алу мақсатында оны қайта жұмсайды.

Құмар ойындарға тәуелділік мидың сыйақы жүйесін есірткі немесе алкоголь сияқты ынталандырады, осының өзі тәуелділікке әкеледі.

Адамда құмар ойындарға тәуелділік бар екенін көрсететін белгілер

Құмар ойындарға патологиялық тәуелділіктің негізгі белгілері мыналар:

• Құмар ойындармен ойының байланып қалуы, мысалы, үнемі жоспарлау және қомақты ақша алуға үміттену.
• Өткір сезімдерге бөлену үшін ақша сомасын арттыру қажеттілігі.
• Ойынды бақылауға, қысқартуға немесе тоқтатуға бағытталған сәтсіз әрекеттер.
• Ойынға бөлінетін уақытты қысқартуға тырысқанда мазасыздану немесе ашулану.
• Ойындарды жағымсыз эмоциялар мен сезімдерді (дәрменсіздік, кінә, үрей, депрессия) жеңілдету немесе мәселелерден қашу құралы ретінде пайдалану.
• Одан да көп ойнау арқылы жоғалтқан ақшаны қайтаруға тырысу (ұтылғанды қайтаруға ұмтылу).
• Құмар ойындардан болған шығын көлемін жасыру үшін отбасы мүшелеріне немесе басқа адамдарға өтірік айту.
• Құмар ойындардың салдарынан жұмыста/мектепте қиындықтардың туындауы немесе жұмыстан айырылу/мектептен шығарылу.
• Қаржылық мәселелерге байланысты жиі көмек сұрау.

Құмар ойындарға тәуелді адамда басқа психикалық бұзылыстар да өте жиі болады. Әдетте бұлар — алкогольді шамадан тыс тұтыну және есірткі заттарына тәуелділік, никотинге тәуелділік, сондай-ақ депрессия мен мазасыздық бұзылыстары. Құмар ойындарға тәуелді адамдар арасында өзіне-өзі қол жұмсау әрекеттері де кең таралған.

Құмар ойындарға тәуелділіктің дамуына қандай факторлар әкелуі мүмкін

Көптеген басқа психикалық бұзылыстар сияқты, құмар ойындарға әуестік биологиялық, психологиялық және әлеуметтік факторлардың үйлесуінен туындауы мүмкін.

• Мысалы, кейбір зерттеулер миында серотонин деңгейі төмен адамдардың құмар ойындарға бейім болатынын көрсетеді.
• Ойынға тәуелділіктің дамуы импульсивтілік сияқты мінез ерекшеліктерімен байланысты болуы ықтимал. Алкогольді шамадан тыс тұтынуға бейім адамдарда бұл тәуелділіктің даму қаупі жоғары. Өзін-өзі бағалауы төмен, депрессияға немесе үрейге бейім адамдар өз мәселелері мен стресстен қашудың жолдарын іздеуі мүмкін. Ойындар оларға қанағаттану және бақылау сезімін беруі мүмкін, бұл тәуелділікке әкелуі ықтимал.
• Құмар ойындарға тәуелділіктің дамуында қоршаған орта да рөл атқаруы мүмкін. Мысалы, ойын автоматтары мен казиносы үйіне жақын аудандарда тұратын адамдар жиірек ойнап, тәуелділіктің даму қаупі жоғары болуы мүмкін. Сондай-ақ адамның құмар ойын ойнайтын достары немесе туыстары болса, олардың ықпалына еріп, өзі де ойнай бастауы мүмкін.
• Қаржылық қиындық көріп жүрген адамдар мәселелерін шешуге көмектесетін ұтысқа үміттеніп, құмар ойын ойнауы мүмкін. Алайда бұл олардың қаржылық мәселелерін одан әрі ушықтыруы мүмкін.

Ойынға тәуелді кейбір адамдарда ремиссия кезеңдері — аз ойнайтын немесе мүлде ойнамайтын уақыт аралықтары болуы мүмкін. Бірақ емсіз ремиссия әдетте ұзаққа созылмайды. Тәуелділікті емдемесе, ол созылмалы қайталанбалы ауруға айналады.

Лудоманияны (құмар ойындарға тәуелділікті) емдеу

Құмар ойындарға тәуелділікті емдеу дәрілік терапияны, психологиялық қолдауды және әлеуметтік оңалтуды қамтитын бірнеше тәсілді біріктіруі мүмкін.

Дәрілік терапия аясында антидепрессанттар, көңіл-күй тұрақтандырғыштары, опиоид антагонистері тағайындалуы мүмкін.

Психологиялық кеңес беру адамның бақыланбайтын ойынға осалдығын арттыратын құмар ойындарға қатысты ұстанымдар мен эмоцияларды анықтауға бағытталған. Бұдан бөлек, қайталанудың алдын алуға бағытталған дағдыларды дамыту әдістері, мәселелерді шешу дағдылары, сондай-ақ құмар ойындармен үйлеспейтін іс-әрекеттер мен қызығушылықтарды қалыптастыру қолданылады.

Әлеуметтік қолдау, ұқсас жағдайдағы басқа адамдармен араласу ойынға тәуелділікті емдеуге көмектесуі мүмкін.

Өмір салтын өзгерту, ойынның орнын басатын жаңа әдеттер мен әуестіктерді қалыптастыру маңызды. Бұған спортпен айналысу, мәдени іс-шараларға қатысу, жаңа дағдыларды меңгеру кіруі мүмкін.