Астанадағы гештальт-терапия

Гештальт-терапия – өз тәжірибесін ұғынуға, жеке жауапкершілікке және өзінің барлық қырларын қабылдауға баса назар аударатын психотерапияның тәжірибелік түрі. Қарапайым тілмен айтқанда, «терапия» термині емдеуді білдіреді, ал гештальт-терапия – тұлғаның тұтастығын қалпына келтіру, бұрынғы тәжірибемен жұмыс істеу. Бұл ағзаның тіршілік әрекеті бұзылыстарының симптомдарын жою немесе жеңілдету, патологиялық жағдайды емдеу арқылы жан мен тәннің сауығуына әкеледі.

Адамның өз қажеттіліктері бар, ол кедергілер мен қиындықтарды жеңуге тырысып, бір нәрсеге ұмтылады. Өкінішке қарай, жағымсыз жайттарды уақытында шешу көбіне мүмкін болмайды, кейін олар дұрыс шешім табу үшін бізді өткенге қайта оралтып, артымыздан ілесіп жүреді.

Немесе, мысалы, адам жан дүниесінің түкпірінде туған-туыстары мен жақындарының көзқарасымен келіспесе де, олардың реніштерін ішіне жұта береді. Теріс эмоциялар жиналып, үнемі мазалайды және қысымды күшейтеді. Бұл тоқтамайтын депрессияға ұласып, уақыт өте қалыпты жағдайға айналады. Адам шексіз уайыммен өмір сүріп, дәл осы жерде және қазір айналасында не болып жатқанын байқамайды әрі оған алаңдамайды.

«Гештальт» термині бастапқыда неміс сөзі болып табылады, ол орыс тіліне жиі «пішін», «құрылым», «тұтас» деп аударылады. Неміс тіліндегі контексте бұл сөз әртүрлі құрамдастардан тұрса да, біртұтас ретінде қабылданатын нәрсені білдіреді. Терминнің негізіндегі идея – адамдарды да, заттарды да жеке бөліктерін талдамай, біртұтас ретінде қабылдағанда жақсырақ түсінуге болады.

Гештальт-терапияны Фриц және Лора Перлз 1940-жылдары әзірлеген. Терапияның бұл түрінің негізгі мақсаты – клиенттерге қазіргі сәтте не сезініп жатқанын жақсырақ ұғынуға көмектесу. Өзін осылай тереңірек ұғыну арқылы клиенттер үйреншікті ойлау және әрекет ету тәсілдерінің тұлғалық өсуіне қалай кедергі келтіретінін түсініп, әлеуетін толық ашу үшін қандай түзетулер енгізе алатынын біледі.

Гештальт-терапия теориясы тұлғаға тұтас көзқарасқа негізделген. Осы көзқарас бойынша, ақыл-ой, тән және жан біртұтас қызмет атқарады және адамды тек оның ортасы аясында ғана толық түсінуге болады. Адам өз «менінің» әртүрлі қырларын біртұтас біріктіруде қиындық көргенде немесе өз ортасына тиімді кірігуге бар күшін салғанда мәселелер туындайды деп есептеледі.

Гештальт-терапияның негізгі алғышарты – адамдардың денелік және психологиялық денсаулыққа туа біткен ұмтылысы бар. Алайда олардың дені сау тұлға болып өсу дәрежесі өзін ұғыну деңгейіне байланысты. Өзін ұғынатын адамдар ортасындағы өзгерістерді тиімді еңсере алады. Бұл қасиеті жеткіліксіз адамдар өзгермелі жағдайларға бейімделуде қиналып, мәселелерге тап болғанда қорғанады. Өзін ұғынудың жеткіліксіздігі бұрынғы тәжірибеге, болашақтан күтуге, тұлға әлсіздігіне немесе қиялдарға шамадан тыс алаңдаудың нәтижесі болуы мүмкін.

Гештальт теориясына сәйкес, адамдар биологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін әлеуметтік рөлдерді қабылдайды. Салауатты өмірде бұл – ең өзекті қажеттілік қанағаттандырылу үшін санада пайда болатын бірқалыпты үдеріс. Қалыпты, салауатты жағдайда адамдар қажеттілігі туындаған сайын оны қанағаттандырудың оңтайлы құралдарын таңдау үшін өз ортасымен әрекеттеседі. Бір мақсатқа жетудің әрдайым жаңа тәсілдері бар екенін түсініп, әр сәтті жаңаша бастан кешіреді.

Салауатты емес жағдайда адамдар әртүрлі ахуалдарда автоматты түрде қайталайтын қатаң мінез-құлық үлгілерінде тұрып қалғандай болады. Өздерін барынша жақсы көрсетуге тырысудың орнына, мінсіздікке немесе басқалардың өздерінен күтетін үмітіне сай болуға әуестенеді. Олар тіпті ортасы қабылдамайды немесе мақұлдамайды деп қауіптенетін өз «менінің» қырларын басып тастауы мүмкін.

Қалыпты даму барысында адамдар өздері мен басқалардың арасында шекара да орнатады. Дұрыс құрылған шекара адамға «өзіндік сезімді» сақтай отырып, өзгелермен пайдалы өзара әрекет орнатуға мүмкіндік береді. Егер шекара тым өтпейтін болса, адам басқалардан ажырап қалады; ал тым өтімді болса, ақырында өзі мен басқалардың арасындағы айырманы жоғалтады.

Гештальт-терапия тұлғаны қалай өзгертеді

Гештальт-терапияда ұғыну өзгерістің негізгі тетігі ретінде қарастырылады. Клиенттерге өз тәжірибесін толық ұғынуға көмектескенде, өзгерістер терапевт тарапынан мәжбүрлеу немесе сендіру қажеттілігінсіз өздігінен болады деп есептеледі.

Клиенттер қазіргі сәтпен толығырақ өмір сүруді үйренген сайын басылған қажеттіліктері мен эмоцияларының біртіндеп бетке шығатынын байқайды. Қауіпсіз терапиялық ортада олар мұндай материалды танып, онымен жұмыс істей алады. Олар бұрын бас тартқан өз бөліктерімен қайта бірігуді және сезімдері мен тәжірибелерінің бүкіл ауқымын – өзін тұтас қабылдауды үйренеді.

Гештальт-терапия – адамның ақыл-ойына, эмоцияларына, тәні мен рухына ұзақ мерзімді пайда әкелетін кешенді терапиялық әдіс.

Гештальт-терапияның жалпы артықшылықтары:

• Өзін ұғынудың артуы;
• Өзіне сенімділіктің артуы;
• Өткенмен татуласып, қабылдау сезімін күшейту қабілеті;
• Күйзелісті жағдайларды еңсеру қабілетінің артуы;
• Анағұрлым жауапты болу, кінәні басқаларға жүктемей, өз қателері мен мінез-құлқын мойындау қабілетінің жақсаруы.

Гештальт-терапия көмегімен қандай бұзылыстарды жоюға болады

Пайда болған кезден бастап гештальт-терапия әртүрлі психикалық бұзылыстарды анықтау мен емдеудің тексерілген әрі тиімді терапиялық тәсіліне айналды. Оларға мыналар кіреді:

• Үрей. Гештальт-терапия адамдарға қазіргі сәтке зейін қоюға көмектеседі. Бұл қандай нақты ойлар, сезімдер немесе мінез-құлық үрей сезімін туғызуы мүмкін екенін анықтауға мүмкіндік береді.
• Мінез-құлық денсаулығы мәселелері. Гештальт-терапия биполярлық бұзылыс сияқты мінез-құлық жағдайлары бар адамдарға көмектесе алады. Ол психобелсенді заттарды және құмар ойындарды теріс пайдалануды емдеудің де тиімді терапиялық әдісі. Осы жағдайлармен күресіп жүрген адамдар гештальт-терапияның көмегімен өмірге жаңа көзқарас қалыптастырып, өмір салтындағы оң өзгерістерді көре алады.
• Депрессия. Гештальт-терапия өзін ұғынуға назар аударатындықтан, депрессиясы бар адамдарға оны қоздыратын ықтимал күйзелісті жағдайларды ұғынуға көмектесе алады.
• Қарым-қатынастағы қиындықтар. Гештальт-терапия жұптарға қарым-қатынасына теріс әсер етуі мүмкін бүлдіргіш мінез-құлықтың негізіндегі факторларды тануға көмектесе алады. Бұл оларға қарым-қатынасына және жеке өмір салтына оң өзгерістер енгізумен жұмыс істеуге көмектесуі мүмкін.
• Өзін бағалау мәселелері. Гештальт-терапия өзін төмен бағалайтын адамдарға бұған ықпал ететін терең факторларды анықтап, еңсеруге көмектеседі.

Гештальт-терапия сеансы қалай өтеді?

Гештальт-терапияда психотерапевттің мақсаты оқиғаларды түсіндіру де, мінез-құлықты тікелей өзгерту де емес. Оның орнына мақсат – клиенттердің осы сәтте не ойлап, не сезініп, не істеп, қандай түйсік кешіп жатқанын ұғынуын арттыру. Клиенттерді мазалайтын оқиғалар туралы жай айтуға ынталандырудың орнына, гештальт-терапевт оларды сол оқиғаларды терапиялық жағдайда белсенді бастан кешіруге мүмкіндік беретін жаттығулар мен тәжірибелерден өткізеді.

Терапия кезінде клиенттерге тікелей тәжірибесіне ден қоюға көмектесу үшін «Не сезініп тұрсыз?» немесе «Не туралы ойлап тұрсыз?» деген сұрақтар жиі қойылады. Содан кейін терапевттің көмегімен клиенттер қоршаған ортаға жауап берудің үйреншікті тәсілін бағалай алады. Олар өз шындығына өздері жауапты екенін және анағұрлым мағыналы өмірді таңдай алатынын түсіне бастайды.

Гештальт-терапияда қолданылатын әдістемелер

Гештальт-терапияның әртүрлі әдістері бірқатар тәжірибе мен жаттығуларды қамтиды. Терапия жеке немесе топта өткізілуі мүмкін. Жаттығулар мен тәжірибелер адамдарға қазіргі сәтте, яғни дәл осы жерде және қазір не болып жатқанын ұғынуы мен түсінуін арттыруға көмектеседі.

Әр адамның бұрынғы тәжірибесі бірегей болғандықтан, гештальт-терапияның әртүрлі техникалары әр адамға әрқалай әсер етеді. Міне, гештальт-терапияның әртүрлі техникаларының мысалдары:

• Парадокстық өзгеріс. Парадокстық өзгерістер теориясы өзін қабылдау қажеттілігіне назар аударады. Бұл адамдарға өзін ұғынудың жақсарған сезімін дамытуға көмектеседі. Адам тұлға ретінде өзінің кім екенін қабылдағанда, бұл оған қазіргі сәтпен өмір сүруге көмектеседі. Мұның нәтижесінде сезімдері мен көңіл күйі жағымдырақ болады.
• Күшейту – клиенттен белгілі бір әрекетті, сезімді немесе көріністі жақсырақ ұғынуы үшін оны қайталап, әсірелеу сұралады.
• Бағытталған қиял – клиенттен өткендегі нақты оқиғаны немесе болжамды жағдайды елестету сұралады. Содан кейін терапевт адамға бұл оқиғаны ойша бастан кешіргенде не ойлап, не сезініп, не істейтініне назар аударуға көмектеседі.
• Түстермен жұмыс – түстер түсіндірілмейді, терапия барысында сахналанады. Түстің әртүрлі бөліктері тұлғаның әртүрлі қырларын білдіреді деп есептеледі, сондықтан әрқайсысын ойнап көрсету арқылы адам тұлғасының түрлі жақтарын жақсырақ ұғынады.
• Ішкі диалог – клиент өз тұлғасының қарама-қарсы полюстері арасындағы диалогқа қатысады (мысалы, енжар «мен» мен агрессивті «мен»).
• Рөлдік ойын – клиент өз болмысының тиісті қырларын сахналайды. Бұл өміріндегі адамның (мысалы, жұбайының немесе басшысының) не өз бөлігінің рөлін қабылдауды қамтуы мүмкін.
• Бос орындық техникасы – мәні бойынша рөлдік ойынның бір түрі әрі гештальт-терапияда қолданылатын ең танымал жаттығу болуы мүмкін. Клиенттер бос орындыққа қарама-қарсы отырады және сол орындықта басқа біреу, өзі немесе өзінің бір бөлігі отырғанын елестетуі сұралады. Содан кейін терапевт клиенттерді ойдағы адаммен (немесе адамның бір бөлігімен) әңгімеге кірісуге ынталандырады. Әңгіме барысында клиент рөлдерді алмастырып, бір орындықтан екіншісіне ауысып отырады. Бос орындық техникасы клиенттердің өз тұлғасындағы қарама-қайшылықтарды (мысалы, екіжүзді тақуа «мен» мен сексуалды «мен») ұғынуын арттыру үшін жиі қолданылады, осылайша олар сол қырларды біріктірумен жұмыс істей алады.

Гештальт-терапияның тиімділігі

Гештальт-терапия жеке адамдармен, жұптармен, отбасылармен, топтармен және ұйымдармен сәтті қолданылады. Қолда бар зерттеулер кейбір бұзылыстарды емдеуде оның басқа терапия түрлерімен бірдей немесе тіпті тиімдірек екенін көрсетеді. Терапияның оң әсерлері де әдетте ем аяқталғаннан кейін бірнеше жыл бойы тұрақты сақталады.

Гештальт-терапияның табысы көбіне клиенттің ұғыну жұмысына қатысу ниеті мен қабілетіне байланысты. «Жылдам шешім» іздейтін немесе жұмыстың негізгі бөлігін терапевт орындайды деп күтетін адамдар терапияның бұл түріне мінсіз үміткер бола алмайды. Сонымен қатар психоздық бұзылыстары бар адамдар гештальт-терапия кезінде әдетте ынталандырылатын терең, саналы зерттеуге қатысуда қиындық көруі мүмкін.

Әрине, гештальт-терапияның артықшылықтары психикалық денсаулығында мәселесі бар адамдармен шектелмейді. Ол өзін тереңірек түсінгісі немесе жасырын әлеуетін дамытқысы келетіндерге де пайдалы.

Гештальт-терапия барысында туындайтын шектеулер мен қиындықтар

Гештальт-терапия жиі қарқынды реакциялар мен эмоциялар туғызады, бұл барлық адамға бірдей сәйкес келмеуі мүмкін. Терапияның бұл түрі импульсивтілікті бақылау мәселелерімен күресіп жүрген адамдар үшін де мінсіз болмауы мүмкін. Гештальт-терапия арқылы ауыр бұзылыстар емделгенімен, олар әдетте терапевттен ұзақ мерзімді терапия жүргізу міндетін алып, техникаларды таңдағанда сақ болуды талап етеді.

Гештальт-терапия тиімді болуы үшін терапевттің пациентті үнемі қолдауы аса маңызды. Бұл терапевттен жоғары кемелдік деңгейін және терең дайындықты талап етеді. Олар болмаса, терапияда қолданылатын жаттығулар тиімсіз болып, клиентте осалдық сезімін туғызуы мүмкін.

Гештальт-терапияда қолданылатын кейбір әдістердің берік теориялық негізі жоқ және осы тәсілдің тиімділігін көрсететін қосымша зерттеулер әлі де қажет.

Гештальт-терапияның жалғыз шектеуі – оның тұқым қуалайтын мінез-құлықтың психологиялық салдарларына көмектеспеуі мүмкін. Сондай-ақ ол адамның ойлары әсер етпейтін психологиялық факторларға көмектеспейді. Соған қарамастан, бұл бірқатар психологиялық мәселені емдеудің тиімді терапиялық нұсқасы.

Астанада гештальт-терапия қанша тұрады

Астанада Менталдық денсаулық клиникасындағы гештальт-терапия құнын әкімшіден нақтылаңыз.

Жазылу нөмірі: 8 (708) 425-25-57