Жайылған үрейлі бұзылыс дегеніміз не
Жайылған үрейлі бұзылыс (ЖҮБ) – өмірлік жағдаймен негізделмейтін және бар мән-жайларға сәйкес келмейтін кең таралған, айқын үрей мен психологиялық ширығу сезімімен сипатталатын психикалық сала бұзылысы.
Бұл бұзылыста пайда болатын үрей ұстамалары мына шағымдарды қамтиды:
- жүрек қағуы,
- бас айналу
- күн өрімі тұсындағы жайсыздық,
- жүйкелік,
- діріл,
- бұлшықет кернеуі, тершеңдік.
Пациентте өзіне немесе жақындарына ауру мен жарақат келуінен қорқу жиі тіркеледі.
Қолда бар симптомдар иррационалды болғандықтан, оларды ерік-жігер күшімен немесе ұтымды сендірумен жеңу іс жүзінде мүмкін емес. Бұл симптомдар, әдетте, айқын бейімсіздікке, сондай-ақ суицидтік үрдістерге әкеледі.
Әйелдерде жиі кездеседі және көптеген жағдайда қоршаған ортадан туындайтын созылмалы күйзеліспен байланысты. Бұзылыстың толқын тәрізді өтуі және кейін созылмалы сипат алуы байқалады.
Жайылған үрейлі бұзылыстың симптомдары
Аурулардың халықаралық жіктемесінің 10-қайта қаралымына сәйкес, диагноз қою үшін үрей симптомдары айтарлықтай айқын болып, жеткілікті ұзақ уақыт, көбіне дәрігерге қаралуға дейін бірнеше ай бойы сақталуы тиіс.
Ең алдымен мына симптомдар тіркеледі:
- Қауіптену сезімдері (болашақ сәтсіздіктер туралы уайымдау, толқу сезімі, зейін қою қиындығы және т.б.);
- Қимылдық ширығу (абыржу, кернеулік бас ауруы, діріл, босаңси алмау);
- Вегетативтік гипербелсенділік (тершеңдік, тахикардия немесе тахипноэ, эпигастрийдегі жайсыздық, бас айналу, ауыздың құрғауы және т.б.);
- Балаларда тыныштандыруды қажет ету және қайталанатын соматикалық шағымдар айқын болуы мүмкін.
Пациентте аталған симптомдардың пайда болуымен қатар, депрессиялық симптомдардың бар-жоғын да ескеру қажет.
Бұл жағдайда маман депрессиялық эпизодпен, фобиялық үрейлі бұзылыспен, паникалық бұзылыстармен, сондай-ақ обсессивті-компульсивті бұзылыспен міндетті түрде ажыратпалы диагностика жүргізуі тиіс.
Сондай-ақ диагноз қоймас бұрын пациентте неврастения және аталған симптомдарға себеп болуы мүмкін тиреотоксикоз міндетті түрде жоққа шығарылады. (Бұл жағдайда ажыратпалы диагностика үшін ең алдымен қандағы қалқанша без гормондарының (Т3 және Т4) деңгейін анықтау қажет).
Аталған аурулармен қатар, клиникалық тұрғыдан жайылған үрейлі бұзылысқа ұқсас жағдай жүректің ишемиялық ауруында да, әртүрлі дәрілік препараттармен уыттанғанда да байқалуы мүмкін.
Жайылған үрейлі бұзылысты емдеу
Әдетте жайылған үрейлі бұзылыс таза түрінде дәрілік емді қажет етпейді және жеке психотерапия, атап айтқанда когнитивті-мінез-құлық психотерапиясы арқылы сәтті түзетіледі.
Когнитивті-мінез-құлық терапиясы – үрейлі бұзылыстарды емдеу үшін қолданылатын психотерапия әдістерінің арасында ең сыналған әдіс және үрей симптомдарының қайталануына жол бермейтін ең тиімді әдістердің бірі.
Көптеген зерттеушілер жайылған үрейлі бұзылыста когнитивті-мінез-құлық терапиясы дәрілік еммен бірдей тиімді екенін, бірақ дәрілік емге қарағанда әлдеқайда жақсы көтерілетінін атап өткен.
Біздіңше, пациентке өзін-өзі реттеу және релаксация әдістерін үйрету де едәуір тиімді. Көптеген пациенттер йогамен айналысқаннан кейін жағдайының жақсарғанын айтады.
Жайылған үрейлі бұзылыстың ауыр және ұзаққа созылған түрлерінде дәрілік препараттарды тағайындап, қолдану қажет. Оларды тек мұндай бұзылыстарды емдеуде тәжірибесі бар психиатр дәрігер немесе психотерапевт таңдайды.
WhatsApp
Telegram