Астанада кәсіби қажудың алдын алу

«Кәсіби қажу» дегеніміз не?

Кәсіби қажу — жұмысқа байланысты күйзелістің ерекше түрі. Оның негізгі белгісі – физикалық немесе эмоциялық сарқылу, қанағаттанбау және тұлғалық бірегейлігін жоғалту сезімі.

Кәсіби қажудың ықтимал себептері

Жұмыстағы қажуға әртүрлі факторлар себеп болуы мүмкін. Кәсіби қажудың пайда болуына әсер ететін осындай факторларға кәсіби қызметтің ұйымдастырушылық және коммуникациялық ерекшеліктері: жұмыс жағдайлары, еңбек мазмұны, әлеуметтік-психологиялық факторлар жатады.

• Бақылаудың болмауы немесе жеткіліксіздігі. Жұмысыңызға әсер ететін шешімдерге, мысалы, кестеге, тапсырмаларға немесе жұмыс жүктемесіне ықпал ете алмау. Бұған жұмыста сізді жеткілікті бағаламайды деген сезімді, оқу немесе кәсіби өсу мүмкіндіктерінің жоқтығын да жатқызуға болады.
• Жұмыстан күтілетін нәтижелердің түсініксіздігі. Өз өкілеттіктеріңізді түсінбеу, басшының және/немесе әріптестердің талаптарының анық болмауы.
• Жұмыстағы әрекет түрі. Кәсіби қажу факторларының бірі – жұмыстың бірсарынды болуы немесе, керісінше, ретсіз сипатта болуы. Кәсіби жетістікке үнемі «ұмтылу» жағдайында да кәсіби қажу дамуы мүмкін.
• Әлеуметтік қолдаудың болмауы. Адам жеке өмірінде де, жұмыста да айналасындағылардың қолдауын сезінбесе, кәсіби қажудың даму қаупі артады.
• Жұмыс пен жеке өмір арасындағы теңгерімсіздік. Жұмыс көп уақыт пен күш алып, адамда отбасымен және достарымен уақыт өткізуге күш қалмаған жағдайда да кәсіби қажу дамуы мүмкін.

Кәсіпорын басшылары кәсіби қажу қызметкерге ғана емес, тұтас ұйымға да әсер ететінін түсінуі маңызды.

Кәсіби қажудың белгілері

Кәсіби қажудың үш негізгі белгісі бар: 1) шаршау немесе сарқылу сезімі, 2) ынтаның болмауы және өз жұмысына теріс көзқарас, 3) кәсіби дағдылардың төмендеуі.

Бұдан бөлек, қосымша, арнайы емес физикалық және психикалық белгілерді де атап өтуге болады. Физикалық белгілердің арасында мыналар кездесуі мүмкін:

• Асқазан-ішек мәселелері
• Артериялық қысымның жоғарылауы
• Жиі суық тию
• Қайталанатын бас ауыруы
• Ұйқы мәселелері

Психикалық белгілердің арасында мыналар кездеседі:

• Зейінді шоғырландыру қиындығы
• Өзін пайдасыз сезіну
• Қызығушылықтың немесе ләззаттың жоғалуы
• Дәрменсіздік, тығырыққа тірелу сезімі
• Жатсыну/жалғыздық сезімі
• Цинизм
• Өзіне сенімсіздік
• Прокрастинация және істі кейінге қалдыру
• Жабығу сезімі
• Суицидтік ойлар болуы мүмкін

Кәсіби қажудың психикалық белгілері депрессиялық бұзылыстардың белгілеріне белгілі дәрежеде ұқсайды, алайда депрессиясы бар адамдар өмірінің барлық саласына қатысты теріс сезімдер мен ойларды бастан кешіреді, ал кәсіби қажуда бұл күйлер жұмысқа байланысты болады.

Қай мамандық иелері кәсіби қажуға көбірек бейім

Кәсіби қажу кез келген мамандықта болуы мүмкін, бірақ кейбір мамандықтар бұл құбылысқа көбірек бейім деп саналады. Ең алдымен бұлар:

• Медицина қызметкерлері: дәрігерлер, мейіргерлер және парамедиктер
• Психологтар мен психотерапевттер
• Мұғалімдер мен оқытушылар
• Әлеуметтік қызметкерлер

Соңғы уақытта басқа мамандықтардың өкілдері де кәсіби қажуға ұшырауы мүмкін екені байқалды, мысалы:

• Заңгерлер мен адвокаттар.
• Бұқаралық ақпарат құралдарының қызметкерлері, мысалы, журналистер мен редакторлар.
• Ақпараттық технологиялар саласының қызметкерлері, мысалы, бағдарламашылар мен жүйелік әкімшілер.
• Бизнес және қаржы саласының қызметкерлері, мысалы, менеджерлер мен банк қызметкерлері.

Кәсіби қажудың алдын алу

Кәсіби қажудың алдын алу – жеке үдеріс екенін және әркім өзіне лайық стратегиялар мен әдістерді табуы керектігін түсіну маңызды. Жалпы ұсынымдар ретінде мына стратегияларды ұсынуға болады:

• Шекара белгілеңіз. Жұмыс пен жеке өмірдің арасын нақты ажыратып, шамадан тыс жүктемеден сақтану үшін жұмысыңызда да шекаралар орнатыңыз.
• Қолдау іздеңіз. Сезімдеріңізбен бөлісіп, қолдау табу үшін әріптестеріңізбен, достарыңызбен немесе психологпен үнемі сөйлесіңіз.
• Өзіңізге қамқорлық жасаңыз. Қуат пен күшті сақтау үшін жүйелі түрде спортпен айналысыңыз, дұрыс тамақтаныңыз, жеткілікті ұйықтаңыз және өзіңізге күтім жасаудың басқа түрлерін қолданыңыз.
• Күйзелісті басқару дағдыларын жетілдіріңіз. Медитация, йога немесе терең тыныс алу сияқты күйзелісті басқару әдістерін үйреніңіз.
• Жұмыста тепе-теңдік табыңыз. Ынтаңызды сақтау үшін өзіңізге ұнайтын және міндетті тапсырмалар арасындағы теңгерімді табуға тырысыңыз.
• Жетістіктеріңізді мойындаңыз. Ынта мен оң көзқарасты сақтау үшін табыстарыңыз бен жетістіктеріңізді бағалаңыз.
• Кәсіби дағдыларыңызды дамытыңыз. Жұмысыңызда өзіңізді сенімді сезіну үшін дағдыларыңыз бен құзыреттеріңізді жетілдіріңіз.

Кәсіби қажу белгілерін сезсеңіз, күйзелісті басқару және денсаулықты қалпына келтіру жөнінде кеңес алу үшін психотерапевтке жүгінген жөн.

Үрейлі бұзылыстарды емдеу үшін тәжірибелі психотерапевттің қабылдауына жазылу нөмірі: 8 (708) 425-25-57