Астанада параноидтық синдромды емдеу

«Параноидтық синдром» дегеніміз не?

Параноидтық синдром – адамда біреу немесе бір нәрсе өзін қудалайды, дуалайды немесе өзіне, мүлкіне, беделіне не жақындарына зиян келтіреді деген қате, күшті әрі еңсерілмейтін сенімдер (сандырақ) пайда болатын жағдай. Бұл сенімдер шындыққа сәйкес келмеуі мүмкін, бірақ параноидтық синдромы бар адам үшін олар абсолютті, шынайы және түзетуге көнбейді. Параноидтық синдром психикалық бұзылыстардың бір түрі болып табылады және өздігінен де, басқа психикалық аурулардың құрамында да пайда болуы мүмкін.

Параноидтық синдромның негізінде қандай себептер жатыр?

Параноидтық синдромның себептері әртүрлі болуы мүмкін және көп жағдайда олар белгісіз. Алайда бұл психикалық бұзылыстың даму қаупін арттыруы мүмкін бірнеше фактор бар.

Олардың кейбіріне генетикалық бейімділік, тұлға ерекшеліктері (мысалы, үрейдің жоғары деңгейі, өзін төмен бағалау), ерте кездегі жарақаттар немесе өмірдегі күйзелісті жағдайлар, басқа психикалық бұзылыстардың болуы (мысалы, шизофрения), есірткі заттарын, алкогольді немесе басқа уытты заттарды тұтыну кіруі мүмкін.

Бұдан бөлек, параноидтық синдром жүйке жүйесінің ауруларымен, кейбір жұқпалы аурулармен және т.б. байланысты болуы мүмкін.

Параноидтық синдром көбіне мына ауруларда дамиды:

• Шизофрения;
• Биполярлық аффективті бұзылыс;
• Депрессиялық бұзылыстар;
• Алкогольге немесе есірткіге тәуелділік;
• Альцгеймер ауруы, Паркинсон ауруы немесе инсульт сияқты мидың органикалық аурулары.

Алайда параноидтық синдромның барлық жағдайы міндетті түрде психикалық аурулармен немесе басқа медициналық мәселелермен байланысты бола бермейтінін атап өту керек. Кейбір жағдайларда, әсіресе симптомдар аса айқын болмаса, параноидтық синдром күшті күйзелістің, үрейдің немесе ақыл-ойға шамадан тыс күш түсудің нәтижесі болуы мүмкін.

Параноидтық синдромға қандай симптомдар тән?

Параноидтық синдром аурудың нақты түрі мен ауырлығына қарай әртүрлі болуы мүмкін бірқатар ерекше симптомдармен білінеді. Алайда параноидтық синдромның жалпы белгілеріне мыналар кіруі мүмкін:

• Басқа адамдарға қатысты тұрақты сенімсіздік пен күдік сезімі.
• Айналасындағы адамдар немесе адамдар тобы өзіне қарсы жамандық ойластырып, зұлым жоспар құрып немесе өзін қудалап жүр деген сенім.
• Өз құқықтары мен мүдделерін шектен тыс қорғау, бұл көбіне қалыпты тіршілікке кедергі келтіретін деңгейге жетеді.
• Сынға немесе өз пікірімен келіспеуге агрессия, реніш, ашушаңдық немесе депрессия түрінде көрінетін күшті эмоциялық реакциялар.
• Пациенттің пікірінше басқа адамдардан төнетін жиі жалған немесе ойдан шығарылған қауіптер.

Бұл симптомдар адамның мінез-құлқы мен тіршілігіне, сондай-ақ айналасындағы адамдармен қарым-қатынасына елеулі әсер етуі мүмкін. Кейбір жағдайларда параноидтық синдром әлеуметтік оқшаулануға, түсініспеушілікке себеп болып, басқа психикалық бұзылыстарды емдеуді қиындатуы мүмкін.

Параноидтық синдром кезінде сандырақтың қандай түрлері кездесуі мүмкін?

Сандырақ – керісінше дәлелдерге қарамастан, шындыққа сәйкес келмейтін бекіген қате сенім. Сандырақты кейбір психикалық ауруларда да кездесетін аса құнды идеялардан ажырату керек.

Аса құнды идеялардың сандырақтан айырмашылығы – олар әдетте нақты деректер мен оқиғалар негізінде дамиды, ал сандырақ қате қорытындыларға негізделеді. Қолайлы жағдайда аса құнды идеялар уақыт өте жоғалады, ал сандырақ одан әрі дамуға бейім болады.

Параноидтық синдром кезінде пациент симптомдарының нақты сипатына қарай сандырақтың әртүрлі түрлері кездесуі мүмкін. Олардың кейбірі:

• Қудалау сандырағы: пациент біреу немесе бір нәрсе өзін үздіксіз бақылап, аңдып жүр немесе зиян келтіруге тырысады деп сенеді.
• Ұлылық сандырағы: пациент өзінің теңдессіз маңыздылығына сеніп, өзін ұлы немесе құдай тектес деп санайды.
• Қызғаныш сандырағы: пациент дәлелдер болмаса да, серіктесі көзіне шөп салып, мұны жасырып жүр деп сенеді.
• Улану сандырағы: пациент медициналық тексерулер ешқандай ауытқу көрсетпесе де, қандай да бір умен немесе токсинмен уланғанына сенеді.
• Бақылау сандырағы: пациент біреу немесе бір нәрсе оның ақыл-ойын, ойларын немесе әрекеттерін басқарады деп сенеді.

Әр жағдайда сандырақ әртүрлі нысан алып, пациенттің жеке ерекшеліктеріне қарай өзіне тән сипаттарға ие болуы мүмкін.

Параноидтық синдромды қалай емдейді

Параноидтық синдромды емдеу симптомдардың ауырлығына және аурудың даму себептеріне қарай бірнеше тәсілді қамтуы мүмкін.

Емдеу әдістерінің бірі параноидтық синдром симптомдарын азайтуға көмектесетін антипсихотикалық препараттарды қолдану болуы мүмкін. Сондай-ақ үрейді азайтып, қозуды басатын препараттар қолданылуы мүмкін.

Дәрілік емдеу әдістерінен бөлек, психотерапиялық әдістер, мысалы, пациентке өз симптомдарына қатысты теріс ойлары мен мінез-құлық реакцияларын өзгертуге көмектесетін когнитивті-мінез-құлық терапиясы (КМТ) да қолданылуы мүмкін.

Параноидтық синдромды емдеу ұзақ мерзімді болуы және ең жақсы нәтижелерге жету үшін пациент пен жақындарының маман дәрігерлермен тығыз ынтымақтастығын талап етуі мүмкін екенін атап өту маңызды.

Бұл бұзылыстағы болжам көптеген факторға, соның ішінде диагностикалау мерзіміне, емнің қолжетімділігіне, мінез-құлық пен әлеуметтік бейімделудің бұзылу дәрежесіне байланысты.

Ерте диагностикалау мен дұрыс терапияның арқасында параноидтық синдромы бар адамдардың көпшілігі жағдайын және өмір сапасын жақсарта алады.