«Мазасыздық» дегеніміз не
Мазасыздық (мазасыздық бұзылысы) — шамадан тыс әрі тұрақты қорқыныш, алаңдау және жүйкелік ширығу сезімімен сипатталатын психикалық денсаулық жағдайы. Ол көбіне тершеңдік, діріл және жүрек соғуының жиілеуі сияқты дене белгілерімен қатар жүреді. Бұл сезімдер адамды қатты билеп, күнделікті өмірі мен қарым-қатынасына кедергі келтіруі мүмкін.
Үрей — алаңдаудың эмоциялық күйі, қауіп жақындап келе жатқандай сезіну. Кейде үрей пайдалы болуы мүмкін: ол адамға ықтимал қауіпті жағдайларға дайындалуға және оларды еңсеруге көмектеседі. Алайда үрей деңгейі қалыптан асқанда, бұл психикалық бұзылыс болуы мүмкін. Үрей әртүрлі психикалық бұзылыстың симптомы болуы мүмкін, ал кейбір жағдайларда дербес психикалық бұзылыс ретінде көрінеді.
Мазасыздық — ең жиі кездесетін психикалық бұзылыс. Соған қарамастан, мұндай бұзылыстар жиі анықталмай қалады және, өкінішке қарай, оларды емдеуге тиісті көңіл бөлінбейді.
Мазасыздық бұзылыстарының бірнеше түрі бар, тиісінше белгілері де олардың нақты түріне қарай өзгеруі мүмкін.
Жалпыланған мазасыздық бұзылысы
Жалпыланған мазасыздық бұзылысы — бірнеше ай немесе тіпті жылдар бойы шамадан тыс үрей мен алаңдаумен сипатталатын психикалық бұзылыс. Бұзылыстың бұл түрінде алаңдаудың нысаны жиі өзгеруі мүмкін. Адамдар жұмыстағы, отбасындағы жағдай, қаржылық қамтамасыз ету, денсаулық, қауіпсіздік және т.б. түрлі себептерге байланысты шамадан тыс мазасыздануы мүмкін. Жалпыланған мазасыздық бұзылысында үрей көбіне тез шаршаумен, зейінді шоғырландыру қиындығымен, ашушаңдықпен, бұлшықет кернеуімен, бас ауруымен және тынышсыз ұйқымен қатар жүреді.
Мазасыздық және агорафобия
Мазасыздық бұзылысының бұл түрі кенеттен болатын дүрбелең ұстамалары түрінде көрінеді. Дүрбелең ұстамаларына мына белгілер кіреді: ақылдан адасудан немесе мінез-құлқын бақылаудан айырылудан қорқу, айналаның шынайы емес, оғаш болып көрінуі (дереализация) немесе өзінен алшақтау сезімі (деперсонализация). Сонымен қатар, дүрбелең ұстамалары кеудедегі ауырсыну не жайсыздық, жүрек соғуының жиілеуі, бас айналу, тұншығу сезімі, қалтырау, аяқ-қолдың ұюы не шаншуы, тершеңдік және діріл сияқты дене белгілерімен қатар жүреді.
Әдетте дүрбелең ұстамасын бастан өткерген адамдардың көпшілігі ұстама болған орындардан немесе жағдайлардан қашқақтайды, сондай-ақ қоғамдық орындарға бармауға тырысады. Осылайша, дүрбелең бұзылысы өте жиі агорафобиямен қатар жүруі мүмкін, алайда агорафобия дербес бұзылыс ретінде де дамуы мүмкін.
Бұл бұзылыстың негізгі белгісі — қоғамдық көлікте жүруден, ашық кеңістікте болудан, көпшілік арасында не кезекте тұрудан, үйден тыс жерде жалғыз қалудан қорқу. Қорқыныш көбіне қандай да бір жағдайдан шығатын жол болмайды немесе жағдайы нашарласа көмек ала алмайды деген ойлармен байланысты болады. Адамдар мұндай жағдайлардан белсенді түрде қашқақтайды және/немесе біреудің еріп жүруін қажет етеді.
Әлеуметтік фобия
Мазасыздық бұзылысының тағы бір түрі — әлеуметтік фобия. Бұзылыстың бұл түрінде қорқыныш пен үрей әлеуметтік өзара әрекеттесу жағдайларында пайда болады. Адамдар басқалардың теріс бағалауынан, басқа адамдардың бақылауымен қандай да бір әрекет жасаудан қорқады. Әлеуметтік фобиясы бар адамдар өз жағдайын басқалардың байқап қалуы мүмкін екеніне қатты алаңдауы мүмкін (мысалы, мұндай адамдар жұрттың алдында қызарып кетуден немесе терлеуден қорқады).
Әлеуметтік фобия кезінде адам көпшілік алдында сөйлеуден, басқа адамдармен бірге тамақтанудан, бейтаныс адамдармен кездесуден, әңгімеге араласуды қажет ететін жағдайлардан, қоғамдық дәретханаларды пайдаланудан және т.б. қашқақтайды.
Ерекше фобиялық бұзылыстар
Ерекше фобиялар — белгілі бір нысандардан, жағдайлардан немесе құбылыстардан шамадан тыс әрі негізсіз қорқумен сипатталатын мазасыздық бұзылысының түрі. Жалпыланған мазасыздық бұзылысында үрей жалпы сипатта болса, ерекше фобиялық бұзылыс кезінде адамдар нақты нысандардан қорқады. Бұл биіктіктен, өрмекшілерден, жыландардан, ұшақпен ұшудан қорқу болуы мүмкін. Осындай нысандармен кездескенде адамдарда тершеңдік, жүрек соғуының жиілеуі және басқа дене белгілерімен қатар жүретін қатты үрей мен дүрбелең туындайды.
Мазасыздық бұзылыстарының негізінде қандай себептер жатыр
Мазасыздық бұзылыстарының пайда болу себептері толық зерттелмеген. Олардың дамуында генетикалық факторлар үлкен рөл атқаруы мүмкін, сондай-ақ күйзелісті жағдайлар да маңызды фактор болып табылады. Бұдан бөлек, шамадан тыс үрей кейбір соматикалық ауруларда да дамуы мүмкін екенін түсіну қажет, мысалы:
- Гипертиреоз
- Феохромоцитома
- Жүрек жеткіліксіздігі
- Аритмиялар
- Демікпе
- Өкпенің созылмалы обструктивті ауруы
Сондықтан мұндай аурулардың бар-жоғын анықтап, оларды жоққа шығаруға тиіс мұқият диагностика өте маңызды.
Мазасыздықты емдеу
Емдеу мазасыздық бұзылысының түріне қарай ерекшеленеді, бірақ әдетте психотерапия мен дәрі-дәрмекпен емдеуді үйлестіреді. Ең жиі қолданылатын дәрі топтары — үрейге қарсы препараттар мен антидепрессанттар.
Когнитивті-мінез-құлық терапиясы — мазасыздық бұзылыстарын емдеудің тиімді әдісі. Маман әртүрлі тәсілді қолдануы мүмкін, мысалы, мазасыздық бұзылысының негізінде жатуы ықтимал когнитивті схемаларды, соның ішінде қоршаған әлемді қауіпті, қатерлі деп қате қабылдау сияқты ұстанымдарды өзгерту. Сондай-ақ экспозициялық терапия да тиімді: пациентті қорқыныш туғызатын жағдайларға біртіндеп және ретімен енгізіп, қорқыныш тудыратын ынталандырғыш әсерін жоғалтқанша жұмыс жүргізіледі.
Мазасыздық бұзылыстарын емдеу үшін тәжірибелі психотерапевт қабылдауына жазылу нөмірі: 8 (708) 425-25-57
WhatsApp
Telegram